دکتر محسن نظری، روانشناس بالینی، با تأکید بر این که تشخیص زودهنگام علائم اولیه مشکلات سلامت روان، نقشی حیاتی در پیشگیری از تشدید آنها و کاهش نیاز به مداخلات دارویی فوری ایفا میکند، به تبیین نشانههای هشداردهندهای پرداخت که نباید نادیده گرفته شوند.
وی با اشاره به این که اختلالات روانی بهندرت ناگهانی و کامل ظاهر میشوند، اظهار داشت: «اغلب، اطرافیان یا خود فرد، پیش از بروز کامل بیماری، تغییرات کوچکی را در افکار، احساسات یا رفتار خود احساس میکنند؛ گویی چیزی «درست نیست» .» وی تأکید کرد که شناسایی این علائم پرودرومال یا مرحله پیشنشانه، که ممکن است روزها تا سالها پیش از بیماریِ آشکار وجود داشته باشند، امکان مداخله بههنگام را فراهم میسازد و میتواند شدت بیماری را کاهش دهد یا حتی از بروز آن پیشگیری کند .
این روانشناس بالینی، مهمترین این علائم هشداردهنده را بر اساس جدیدترین یافتههای علمی و راهنماهای بالینی معتبر، چنین برشمرد:
۱. تغییرات در خواب و اشتها: اختلالات قابلتوجه در الگوی خواب مانند بیخوابی یا پرخوابی، و همچنین تغییرات ناگهانی در اشتها یا وزن، از شایعترین نشانههای اولیه هستند. به گفته وی، پژوهشی نشان داده تا ۹۰ درصد افراد مبتلا به افسردگی، اختلالات خواب را تجربه میکنند و این مشکل خود چرخهای معیوب از تشدید علائم را ایجاد میکند .
۲. کنارهگیری اجتماعی و کاهش عملکرد: اگر فردی که قبلاً در کار یا روابط اجتماعی موفق بوده، ناگهان از فعالیتهای لذتبخش قبلی کنارهگیری کند یا در انجام وظایف روزمره مانند رسیدگی به بهداشت شخصی، انجام کارهای خانه یا رعایت تعهدات شغلی دچار افت شود، این میتواند زنگ خطری جدی باشد . دکتر نظری با استناد به تحقیقات، بروز مشکلاتی در تمرکز و حافظه را نیز در این زمینه بسیار هشداردهنده دانست .
۳. تغییرات خلقی و حساسیتهای افراطی: احساس غم و تهیبودن مداوم، تحریکپذیری غیرمعمول، یا نوسانات شدید خلقی از دیگر نشانههای کلیدی هستند. همچنین، حساسیت بیش از حد به محرکهای محیطی مانند نور، صدا یا لمس، که فرد را به سمت اجتناب از مکانهای شلوغ سوق میدهد، میتواند نشاندهنده اضطراب یا استرس پس از سانحه باشد .
۴. افکار غیرمنطقی و احساس گسستگی: داشتن باورهای اغراقآمیز یا غیرمنطقی، احساس فاصلهگرفتن از خود یا محیط اطراف (مسخ شخصیت)، و تجربه افکار یا رفتارهای عجیب و غریب که برای دیگران قابلدرک نیست، از جمله علائم هشداردهندهای هستند که نیاز به پیگیری فوری توسط متخصص دارند . دکتر نظری با اشاره به یک مطالعه دیگر بر روی افراد در معرض خطر بالا، بروز اختلال در حس «خود» یا «منِ» درونی را نیز به عنوان پیشبینیکنندهای قوی برای وخامت شرایط برشمرد .
دکتر نظری در پایان این بخش از مصاحبه، با قاطعیت تأکید کرد که وجود یک یا دو مورد از این علائم بهتنهایی به معنای بیماری روانی نیست، اما تداوم و همزمانی چندین نشانه، بهویژه اگر در عملکرد روزمره اختلال ایجاد کنند، علامتی جدی برای مراجعه به روانشناس یا روانپزشک است . وی خاطرنشان کرد که همانطور که در بخشهای قبلی مصاحبه عنوان شد، تشخیص بهموقع و بهدنبال آن شروع رواندرمانی، میتواند از بسیاری از مداخلات داروییِ بحرانزده و چرخه افزایش دوز دارو جلوگیری کند و مسیر بهبودی پایدار را هموار سازد